Toen het International Film Festival Rotterdam enkele jaren geleden een retrospectief wijdde aan de Oostenrijker Michael Haneke, was hij nog een onbekende filmmaker. Na films als ‘Funny Games’, ‘Code Inconnu’ en ‘La Pianiste’ is hij echter uitgegroeid tot een veelgeroemde onafhankelijke filmer. Zijn meest recente rolprent ‘Caché’ verscheen onlangs op dvd. Andermaal scheept Haneke zijn publiek op met een bijzondere, maar ongemakkelijke film.Toen Michael Haneke in 1993 Filmmaker in Focus was op het filmfestival in Rotterdam, maakten veel mensen voor het eerst kennis met het werk van de Oostenrijker. Hij had toen vooral veel producties voor televisie gemaakt en de speelfilm ‘Benny’s Video’ (1992). Deze schokkerende film gaat over Benny, een jongen die geniet van gewelddadige video’s. Als zijn ouders een weekend weg zijn, neemt hij een meisje mee naar huis. Ze kijken naar films en hij laat haar het slachtpistool zien dat hij heeft gestolen. Als hij vraagt of ze het pistool op hem wil richten, gaat het gruwelijk mis.
‘Benny’s Video’ toonde evenals de films die erop volgden aan dat Michael Haneke zijn publiek geen fijne voorstellingen bezorgt. Eerder scheept hij de kijker op met een ongemakkelijk gevoel wat ze moet stimuleren na te denken over de thema’s die hij aanstipt. Sinds 1993 is de ster van Haneke gerezen, al blijft hij een relatief onbekende filmmaker. Dit heeft alles te maken met het feit dat hij weigert compromissen te sluiten of zijn films aantrekkelijker te maken voor een nog groter publiek. Zoals hij zelf zegt in een interview op de dvd van ‘Caché’: ,,Het is leuker om met mij te werken, dan om een film van me te bekijken.’’
Een van de dingen die in vrijwel al zijn films terug keren is het spel met de werkelijkheid. ‘Caché’ gaat over de succesvolle televisiepresentator Georges (Daniel Auteuil). Hij ontvangt een videoband, waarop beelden te zien zijn van zijn huis. Urenlang heeft iemand beelden van zijn huis en familie opgenomen. Haneke opent zijn film met een minutenlang statisch beeld van het huis van Georges. En ook later in de film keert dit beeld, en andere lange shots, terug. Voor de moderne filmkijker, gewend aan de MTV-montage van veel hedendaagse films, zal alleen de cameravoering en montage van Michael Haneke al wennen zijn.
‘Caché’ draait om de videobanden en bloederige tekeningen die Georges, zijn vrouw Anne (Juliette Binoche) en hun zoon Pierrot (Lester Makedonsky) blijven ontvangen. Want van wie zijn deze pakketjes afkomstig? De politie doet niets, want feitelijk is er niets gebeurd. En dus gaat Georges zelf op onderzoek uit. Hij heeft wel een vermoeden. Het zou iets te maken kunnen hebben met een gebeurtenis uit zijn verleden. Zijn ouders wilden destijds het Algerijnse jongetje Majid adopteren, maar door leugens van Georges zagen ze hier uiteindelijk vanaf. In de zoektocht naar zijn bedreiger besluit hij daarom om Majid (Maurice Bénichou) op te zoeken.
‘Caché’ is een thriller, maar bepaald geen doorsnee thriller. Haneke speelt een behendig spel, waarin hij de kijker telkens op het verkeerde been zet. Georges is oorspronkelijk slachtoffer, maar gaandeweg ga je als kijker aan hem twijfelen. Hij heeft in zijn jeugd iets gedaan waarmee hij nu wordt geconfronteerd. Hoe onschuldig is hij? En zijn de videobanden, waarvan de inhoud steeds persoonlijker wordt, afkomstig van Majid en diens zoon (Walid Afkir)? Ze zeggen van niet, maar wat is hun woord waard? Gaandeweg roept Haneke meer vragen op dan dat hij antwoorden geeft.
Kenmerkend is het laatste, lange shot, waarin hij de film op z’n kop zet. Althans, voor degenen die zien wat er gebeurt. En als je het al ziet: wat is deze gebeurtenis waard? ‘Caché’ geeft geen antwoorden, maar lokt discussies uit. ,,Wie verwacht dat de problemen aan het eind worden opgelost, zal zeker teleurgesteld raken’’, zegt Haneke in het interview op de dvd. En in de making of ‘Caché’ vertelt Juliette Binoche dat er weinig licht te ontdekken valt in de films van Haneke, maar dat ze wel werken.
Daarin heeft ze gelijk. Als de aftiteling eenmaal loopt, zadelt hij je op met een ongemakkelijk gevoel, waardoor de film je niet loslaat. Bovendien toont hij enkele krachtige scènes (zoals die waarin hij probeert de bedreigingen voor vrienden verborgen te houden, waar zijn vrouw direct open kaart speelt) die je lang na de film bijblijven. Het gaat hem duidelijk meer om de gevolgen die de gebeurtenissen hebben voor zijn hoofdpersonages, dan om de vraag wie nu die videobanden heeft gestuurd. Uiteindelijk bereikt hij met zijn films meer dan de makers van dertien-in-een-dozijn Hollywood-thrillers, die eenmaal keurig afgerond, als water onder de douche van je afglijden.
26/1/2012 | film |