Theatermaker Alex van Warmerdam maakte in 1985 zijn succesvolle filmdebuut met het veelgeprezen ‘Abel’. Sindsdien maakte hij ‘De Noorderlingen’, ‘De Jurk’, ‘Kleine Teun’ en ‘Grimm’. Volgens sommige critici ging de kwaliteit van zijn werk per film omlaag. Hoewel dat overdreven is, valt niet te ontkennen dat ‘Abel’ nog steeds zijn beste film is. Daar verandert ook zijn meest recente productie ‘Ober’ niets aan.Wie in de eerste scène van ‘Ober’ de blik van Alex van Warmerdam ziet, weet dat hij op vertrouwd terrein is. Net als in zijn eerdere werk - film en theater - plaatst hij ook in ‘Ober’ weer herkenbare maar vreemde personages in absurde situaties. Die eerste scène maakt ook meteen duidelijk met wat voor man we te maken hebben. Edgar is ober in een slecht lopend restaurant. Hij is getrouwd met Ilse, die chronisch ziek op bed ligt. Daarnaast heeft hij een verhouding met Victoria (Ariane Schluter), maar veel meer dan seks zoekt hij niet in die relatie.
Ook zijn werk en de relatie met zijn buren stemt hem ontevreden. Als hij op een avond door een drietal zakenmensen (gespeeld door Pierre Bokma, Kees Prins en Porgy Franssen) wordt geschoffeerd, is hij het zat. Hij stapt letterlijk binnen bij de man die zijn verhaal schrijft. Dat is schrijver Herman (Mark Rietman), die gaandeweg steeds minder vat heeft op zijn verhaal. Dat komt niet alleen doordat Edgar zich met het verloop gaat bemoeien (hij wil van zijn vrouw af, van zijn buren en door klanten niet meer als voetveeg worden behandeld), ook Hermans vrouw Suzie (Thekla Reuten) begint zich steeds meer met het verhaal te bemoeien.
Na een rustig begin, vliegt ‘Ober’, volgens Van Warmerdam zelf ‘een gestileerde komedie met sterke, geestige dialogen en een onvoorspelbaar verloop’, al snel alle kanten op. Edgar krijgt een nieuwe vriendin, Stella (Line van Wambeke), terwijl zijn zieke vrouw van het toneel verdwijnt. Aan de andere kant wordt hij steeds meer geterroriseerd door zijn maffia-achtige buren, die zelfs een Japanse gangster bij hem te logeren brengen. Als Edgar in het restaurant vervolgens weer door de drie zakenmannen wordt afgebekt, gaat hij opnieuw bij Herman langs. Die is zijn bezoekjes inmiddels zo zat dat hij boos wordt: ,,Als je nog een keer langs komt laat ik je aanrijden door een vrachtwagen.’’
Het verloop van ‘Ober’ is inderdaad grillig en onvoorspelbaar en dat leidt tot een aantal grappige momenten. Hoogtepunt is de scène waarin Edgar in een louche winkeltje een pijl en boog gaat kopen van een oud en kromgetrokken vrouwtje (gespeeld door Reneé van ’t Hof). Tergend langzaam haalt zij de pijl en boog uit de etalage en pakt ze vervolgens in papier. Edgar staat erbij en kijkt ernaar, terwijl de ergernis van zijn gezicht af te lezen is. Er zijn meer scènes waarin die typische humor van Alex van Warmerdam, naar voren komt. En onder de absurdistische gebeurtenissen is altijd die dreiging van pijn, ellende en dood aanwezig.
Het grillige verloop zorgt er echter ook voor dat er weinig lijn in de film zit. Er zitten genoeg geslaagde momenten in ‘Ober’, maar als geheel kwam de film op mij minder overtuigend over dan eerdere films als ‘Abel’ en ‘De Noorderlingen’. Desondanks blijft een film van Alex van Warmerdam altijd de moeite waard. Al is het alleen maar dankzij zijn aparte humor en doordat de vormgeving zoals altijd weer zeer bijzonder is. Het levert ook nu weer memorabele beelden op, zoals Edgar die bewusteloos in een aquarium hangt en de met een rijdende tram meezwenkende camera.
De dvd van ‘Ober’ bevat naast de film een making of van 18 minuten en een vijf minuten durend filmpje over de muziek, twee korte films van Alex van Warmerdam: ‘De Schilder’ en ‘De Stedeling’. Eerder verscheen overigens een box met de eerdere films van Alex van Warmerdam: ‘Abel’, ‘De Noorderlingen’, ‘De Jurk’, ‘Kleine Teun’ en ‘Grimm’
14/2/2012 | film |