Wanneer is de wereld klaar voor een film over 11 september? Voor regisseur Paul Greengrass van ‘United 93’ was de mening van familieleden van de slachtoffers het belangrijkst. Toen zij bereid waren mee te werken aan zijn film, wist hij dat het kon. In ‘United 93’ reconstrueert hij de gebeurtenissen rond het vierde vliegtuig, het enige toestel dat uiteindelijk niet op het door de kapers voorziene doelwit neerstortte.11 september 2001. Een gewone dag op Newark International Airport in New Jersey. De gezagsvoerders maken zich op voor hun vlucht, terwijl het vliegtuig wordt getankt. Stewardessen bereiden het ontbijt voor, terwijl passagiers wachten op het moment waarop ze aan boord kunnen. Even voordat regisseur Paul Greengras deze beelden toont, laat hij zijn film beginnen met beelden van een aantal moslims dat bidt en zich ergens op voorbereidt. Het zijn deze twee scènes die de toon zetten voor ‘United 93’.
Als kijker weet je dan al dat 11 september 2001 geen gewone dag was. En dat de vlucht van de Boeing 757 geen gewone vlucht. Dit toestel was één van de vier vliegtuigen die werden gekaapt en gebruikt voor de gruwelijkste terroristische aanslagen ooit. Twee vliegtuigen boorden zich in de toren van het World Trade Center in New York, één stortte neer nabij het Pentagon en het vierde toestel had als doel het Witte Huis. Dit doel zou door ingrijpen van de gegijzelde passagiers echter nooit bereikt worden.
Bij de vluchtleiding in Boston en New York gaat een lampje branden als een aantal gezagsvoerders niet meer reageert op oproepen. Als één toestel bovendien van koers verandert, wordt duidelijk dat het geen gewone dag is. Er blijken verschillende vliegtuigen gekaapt. Als een van de toestellen het WTC binnenknalt, blijkt dat het de kapers serieus is. Opeens vreest de luchtleiding voor alle toestellen die op dat moment boven de Verenigde Staten vliegen. Dat zijn er duizenden, waarvan er uiteindelijk vier gekaapt blijken.
Als de hel op aarde al is uitgebroken, is de Boeing 757 net daarvoor met een flinke vertraging de lucht ingegaan. De passagiers zijn nog niet op de hoogte van de gebeurtenissen elders. Het eerste deel van de vlucht verloopt zonder problemen, maar na een uur staan vier mannen op en wordt het toestel gekaapt. Het gezag wordt overgenomen door de kapers en het toestel koerst af op het laatste van de drie doelen: het Witte Huis. Ambtswoning van de Amerikaanse president en zodoende het symbool van de door de kapers gehate Amerikaanse politiek.
Na de aanslagen van 11 september is de wereld nooit meer hetzelfde geweest. Om die reden was het een kwestie van tijd voordat ook Hollywood zich over de aanslagen zou buigen. Tegelijkertijd liggen de gebeurtenissen nog steeds erg gevoelig en wil geen enkele Hollywoodfilmer zijn vingers branden aan dit onderwerp. Paul Greengrass (‘Bloody Sunday’) wilde vooral laten zien wat er echt was gebeurt in het vierde vliegtuig. Geen gedramatiseerde versie van de werkelijkheid, maar de werkelijkheid zelf. Hij sprak uren met familieleden van de slachtoffers en verkeersleiders die zich met de gekaapte toestellen bezighielden.
Met de feiten als basis ging Greengrass vervolgens met een groep onbekend acteurs aan de slag. Hij liet in een Engelse studio het vliegtuig nabouwen en sloot de acteurs daar in eerste instantie ruim anderhalf uur op met alleen de feiten van minuut tot minuut als leidraad. Op die manier wilde hij voelbaar maken wat de passagiers van de vlucht die dag doorstaan hebben. Ook de uiteindelijke film speelt zich in real-time af, al wisselt hij de gebeurtenissen in het toestel af met beelden uit de verkeerstorens. Verschillende verkeersleiders spelen zichzelf, wat bijdraagt aan het documentairekarakter van de film.
Want je kunt ‘United 93’ nauwelijks een speelfilm noemen. Als kijker zit je er zo pijnlijk dicht op, dat de film oogt als een documentaire. ‘United 93’ werd ook vrijwel geheel vanuit de hand gedraaid. Daardoor voel je de pijn bij de verkeersleiders, die zicht hebben op de torens van het WTC. En de angst bij de passagiers wanneer hun toestel wordt gekaapt en de wanhoop als blijkt dat ze gaan neerstorten. Terwijl ze plannen smeden om te voorkomen dat de kapers het toestel op het Witte Huis laten neerstorten, voeren ze via mobieltjes en boordtelefoons aangrijpende gesprekken met familieleden. Het moment waarop het toestel neerstort doet zoveel pijn, dat je als toeschouwer liever wilt wegkijken.
Met ‘United 93’ heeft Paul Greengrass een aangrijpend en confronterend document afgeleverd. Pijnlijk is het dat het de bevelhebber van de luchtmacht na de aanslagen maar niet lukt om de president aan de telefoon te krijgen. Hij zat, zo weten we uit ‘Fahrenheit 9/11’ van Michael Moore, voor te lezen op een kleuterschool. Voor de passagiers van deze vlucht was het toen al te laat. Toen het toestel opsteeg, was hun lot beslist. Dat ze desondanks de moed hadden om in te grijpen, is moedig. Alleen daarom is het goed dat deze film is gemaakt. En nu is het wachten op de volgende 9/11-film: ‘World Trade Center’ van Oliver Stone.
21/2/2012 | film |