’The Lion King’ is de grootste musical die producent Joop van den Ende ooit in de Nederlandse theaters bracht. Deze megaproductie is gebaseerd op de gelijknamige animatiefilm van Disney. Nederland is het zevende land ter wereld waar ’The Lion King’ in het theater te zien zal zijn. De première is op 4 april 2004 in het Circustheater in Scheveningen. Een kijkje in de keuken van ’The Lion King’: ,,De ontstaansgeschiedenis van ’The Lion King’ is een serie van belachelijke keuzes, die steeds goed bleken uit te pakken.’’De enige reactie die opkwam bij producent Thomas Schumacher van Disney, was de hoorn op de haak gooien. Hij werd gebeld door zijn baas Michael Eisner. ,,Ik wil dat jij een musical gaat maken van ’The Lion King’.’’ Schumacher antwoordde: ,,Dat is het slechtste idee wat ik ooit gehoord heb!’’, waarna hij de hoorn op de haak gooide. Een paar maanden later belde Eisner hem opnieuw. Hoe het ermee stond? En weer hing hij op. Het derde telefoontje liet aan duidelijkheid niets te wensen over. ,,Doe het!’’ schreeuwde Eisner maar, waarna de Disney baas de haak erop gooide.
Ondanks het wereldwijde succes van de animatiefilm ’The Lion King’ zag Thomas Schumacher in eerste instantie niets in het idee om er ook een musical van te maken. Gedwongen door zijn baas, moest hij toch aan de slag. ,,Terugkijkend kun je zeggen dat de ontstaansgeschiedenis van ’The Lion King’ een serie van belachelijke keuzes is, die steeds goed bleken uit te pakken’’, kijkt Schumacher bijna tien jaar later terug. ,,Toen ik aan de slag moest met ’The Lion King’ had ik een briljant idee nodig. Mijn briljante idee was om Julie Taymor te bellen. Zij zorgde uiteindelijk voor de magie van ’The Lion King’.’’
Carte blanche
Taymor was bepaald niet een voor de handliggende keuze. Deze eigenzinnige theatermaakster maakte naam in het avantgardecircuit. De animatieversie van ’The Lion King’ had ze niet gezien. ,,Thomas stuurde mij een videoband en de muziek. Ik was meteen geraakt en nam de uitdaging aan om er een theaterproductie van te maken.’’ De theatermaakster kreeg carte blanche van Disney, paste het verhaal aan, liet Elton John en Tim Rice drie extra liedjes maken, vroeg de Zuid Afrikaanse componist Lebo M om de muziek een Afrikaans ritmische klankkleur te geven en bedacht een heel bijzondere vormgeving.
Een belangrijk besluit was dat ze ervoor koos om de acteurs niet achter dierenmaskers te verstoppen. ,,Iedereen weet dat je niet echt op de Savanna bent en dat het geen echte dieren zijn die op het toneel rondlopen. De romantiek van het theater zit volgens mij in mechanismen, dat je ziet hoe iets is gemaakt. Daarom heb ik ervoor gekozen om de acteurs niet te verstoppen achter maskers, maar om de maskers bovenop de acteurs te zetten. Je ziet daardoor zowel het masker als de acteur. Niemand die daar een probleem van maakt, want gaat dit verhaal immers ook niet over mensen?’’
Ook op andere gebieden verrichtten Taymor en de andere creatives baanbrekend werk. Toen ’The Lion King’ na twee jaar voorbereiden in 1997 in première ging op Broadway, overtrof de voorstelling niet alleen de verwachtingen van iedereen bij Disney, ook pers en publiek gingen plat. Miljoenen mensen wereldwijd hebben ’The Lion King’ inmiddels gezien en er werden al ruim dertig prijzen in de wacht gesleept, waaronder vier prestigieuze Tony Awards. Ook de Nederlandse musicalproducent Joop van den Ende zag ’The Lion King’ op Broadway. En hoewel hij op musicalgebied wel het een en ander gewend is, werd ook hij volledig overrompeld.
Flabbergasted
,,Toen ik de eerste tien minuten van ’The Lion King’ gezien had, dacht ik: dit kan niet beter. Hoe moeten ze hier overheen gaan?’’, vertelt Van den Ende. ,,Mijn zorg bleek niet terecht, want ook de rest was zo geweldig. De eerste keer dat ik ’The Lion King’ zag, was ik totaal flabbergasted. Hoe krijgt men dit voor elkaar, dacht ik. De animatiefilm was vertaald naar iets totaal anders, zonder dat afbreuk werd gedaan aan het verhaal en de ideeën van de film. Werkelijk ieder detail was mooi. Ik heb echt gevoel dat ’The Lion King’ echt boven alle andere musicals uitstijgt.’’
Ondanks dat hij onder de indruk was, zag Van den Ende ook problemen. Als producent wist hij hoe ingewikkeld en kostbaar ’The Lion King’ was. Toch moet ’The Lion King’ naar Nederland komen. ,,Al is dat met deze productie eigenlijk onmogelijk. ’The Lion King’ is zo duur, die moet vier, vijf jaar lopen om uit de kosten te komen. Toen ik mijn plan bij Disney neerlegde, zeiden ze in eerste instantie ook ’nee’. Maar de aanhouder wint, dus uiteindelijk kregen we mede door onze plannen in de rest van Europa toch een contract. En niet half, maar helemaal, de productie zoals die in de Verenigde Staten en Engeland te zien is.’’
Dat bracht een nieuw probleem met zich mee, omdat de toegangskaarten erg duur dreigden te worden. Daarop had Van den Ende ook iets bedacht. Voor Albert Heijn organiseerde hij ooit een feest ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan. De gebroeders Heijn hadden toen vijf jaar geld van hun winst apart gelegd, om dat feest te kunnen financieren. Van den Ende besloot dit ook te doen. ,,We betalen een deel van de financiering met spaargeld. Uit liefde voor deze productie, maar ook voor het Circustheater in Scheveningen, dat honderd jaar bestaat. Dat theater heeft me veel geluk gebracht en daarom wilde ik het honderdjarig bestaan goed vieren.’’
Nederlandse première
De voorbereidingen duurden twee jaar, maar inmiddels is de productie in volle gang. Op 4 april 2004 beleeft ’The Lion King’ zijn Nederlandse première. Het is de grootste musicalproductie die Van den Ende het Nederlandse publiek ooit heeft voorgeschoteld. De cast bestaat uit zestig personen, waaronder 24 Afrikaanse castleden. De belangrijkste rollen in ’The Lion King’ worden gespeeld door Hein van der Heijden (Scar), Kenneth Herdigein (Mufasa), Laus Steenbeeke (Zazu), Marcel Jonker (Pumbaa), Marc Lauwrys (Timon), Etiënne Poeder (Simba) en Carolina Dijkhuizen (Nala). Vanaf 19 maart, wanneer de eerste try out gespeeld wordt, zal ’The Lion King’ acht keer per week worden gespeeld. Ook dat is de eerste keer dat dit in Nederland gebeurd.
Acteur Kenneth Herdigein is erg blij met zijn rol in ’The Lion King’. Herdigein speelt daarin de leeuwenkoning Mufasa. ,,In mijn hoofd zie ik Nelson Mandela voor me’’, vertelt de acteur. ,,Het is een goede man, met een heel zware stem. Een leuke rol om te spelen. Toen ik hem had gekregen, ben ik ’The Lion King’ meteen gaan bekijken. Ik dacht: ik moet op de koning letten, want ik moet hem spelen. Na tien minuten lette ik echter al niet meer op de koning. Die voorstelling is zo ongelooflijk. Als je ’The Lion King’ hebt gezien, is er iets met je gebeurd.’’
,,Het is fysiek erg zwaar’’ vertelt Hein van der Heijden over het spelen in ’The Lion King’. Hij speelt Scar, de boosaardige broer van de koning. ,,Het masker zit als het ware bovenop je, waardoor het publiek het masker en jouw gezicht ziet. Ik ben er al achter dat het belangrijk is om in de gaten houdt wat het masker doet. Gelukkig zijn er mensen met heel veel ervaring die je dat kunnen bijbrengen. Ik vind het interessant om deze rotzak te spelen en te weten waarom hij zo geworden is. Zijn broer heeft altijd boven hem gestaan en was beter en populairder. De eerste zin van Scar is ’Het leven is niet eerlijk hè?’ En zo ervaart hij dat ook.’’
Verantwoording
Martine Bijl had de moeilijke taak om ’The Lion King’ in het Nederlands te vertalen. De meeste moeite had ze met het bekende lied ’Circle of Life’. ,,Als je dat vertaalt, betekent dat helemaal niks. Maar men wilde graag dat ik die cirkel in dat lied hield. Uiteindelijk heb ik ervan gemaakt ’alles ademt en leeft’. Het woord cirkel zit er in, maar op een andere plek.’’ Als vertaler moest Martine Bijl vanzelfsprekend verantwoording afleggen aan de mensen van Disney.
,,Mijn vertaling werd helemaal terugvertaald in het Engels en aan hen voorgelegd. Dat is dus dodelijk. Dan zit ik Nederlandse woordgrapjes uit te leggen aan Amerikanen, die daar niks van begrijpen. Vervelend vind ik het niet, dat ze zo nauw meekijken. Die mensen zijn zo bezeten van hun vak, alles wat ze doen is voor de voorstelling. Gelukkig had ik al wat krediet, omdat ik ook ’Aïda’ heb vertaald. Maar soms moeten ze mij gewoon vertrouwen, al hebben zij het laatste woord. Als straks blijkt dat dingen niet werken, wordt het alsnog aangepast.’’
,,Disney kijkt mee, maar ik vind dat een voorrecht’’, zegt Joop van den Ende. ,,Als ik niks meer kan leren, dan stop ik ermee. Maar Disney neemt zo veel ervaring en expertise mee, daar kan ik veel van leren. Ze leren je begrijpen waarom dingen zijn zoals ze zijn, van logo tot muziek. Alles.’’ Hoewel ’The Lion King’ zich inmiddels in zes landen heeft bewezen, durft Van den Ende nog geen voorspelling te doen over het succes in Nederland. ,,We hebben een openeind-theater, dus zolang de zaal goed bezet is gaan we door. Dat zal ergens tussen een jaar en twee jaar zijn. Voor een zaalbezetting van zestig procent is deze productie te duur. Natuurlijk heeft ’The Lion King’ zich bewezen, maar het blijft altijd een risico. Garantie dat het een succes wordt heb je nooit.’’
10/1/2012 | theater |